Aan het Dorpshart in Zonhoven werd rond de Sint-Quintinuskerk een meerperiodensite opgegraven. Zoals verwacht kan worden rond een historische kerk werd tijdens de opgraving het oude dorpskerkhof van de gemeente aangetroffen. Op een dieper niveau, onder de begravingen, kwamen sporen van laatmiddeleeuwse economische activiteiten aan het licht. De opgraving bevond zich vlak naast de Roosterbeek, die een belangrijke rol speelde in de ontwikkeling en het gebruik van het terrein.\u00a0
\nDe oudste sporen terug tot de late middeleeuwen. Deze werden bereikt op vlak 3 en 4 en bestonden voornamelijk uit greppels en grachten. Door de relatief kleine onderzoekszone konden de greppels/grachten maar over een kleine oppervlakte gevolgd worden. Toch is het mogelijk om, met enig voorbehoud, een deel van deze sporen te interpreteren als restanten van een bleekweide. Tussen de greppels waren er verschillende kleine paalkuilen en kuilen aanwezig. Deze konden echter niet aan een bepaalde structuur worden toegewezen. Op basis van historische prenten kunnen het ook eenvoudige twee-palige droogrekken zijn, gelinkt aan de droogweides.
\nDe overige sporen zijn allemaal te linken aan het kerkhof rond de Sint-Quintinuskerk. Er eigenlijk drie fasen in het kerkhof te onderscheiden. Voor de bouw van de huidig kerk stond er een kleine gotische kerk van omstreeks 1420. Hiervan bleef de toren bewaard naast de huidige kerk. Mogelijk werd deze nog voorafgegaan door een romaanse kerk uit de 13de of het begin van de 14de eeuw. De kerk stond noordoost-zuidwest geori\u00ebnteerd en errond was een kerkhof aanwezig, waarvan de locatie nog bij benadering kan worden bepaald op basis van de Ferrariskaart. In de tweede helft van de 18de eeuw werd deze kerk vervangen door een nieuw noord-zuid geori\u00ebnteerd gebouw. Op dat moment werd ook het kerkhof uitgebreid in noordwestelijke richting. Aan het begin van de 20ste eeuw was het kerkhof wederom te klein en werd dit nogmaals uitgebreid. Uiteindelijk werd er in de jaren 50 een nieuw kerkhof opgericht buiten de stad, waardoor er na 1956 niet meer begraven werd langs de Sint-Quintinuskerk. De ruiming van het kerkhof startte in 1968, maar gebeurde niet overal even grondig. Bovengronds werden alle grafaanduidingen wel verwijderd, maar ondergronds zijn nog vele graven (deels) bewaard.
\nDe oudere graven (17de - 19de eeuw) voor de ingang van de huidige kerk waren eenvoudige kistbegravingen. Er werd gebruik gemaakt van rechthoekige of trapeziumvormige kisten. Traditioneel werden Christenen begraven met het hoofd in het westen en de voeten in het oosten. Bij enkele graven bleek dit het geval, maar de meeste skeletten waren zuidwest-noordoost begraven. Dit ligt iets meer in de richting van de oude kerk, maar komt toch ook niet helemaal overeen. Er lijken dus andere factoren hebben meegespeeld in de aanleg van het kerkhof. In elk geval werd er geen rekening gehouden met al aanwezige graven.\u00a0
\nDe zone ten westen van de kerk (WP1-4 en 7) vertelt een ander verhaal. Dankzij historisch onderzoek weten we met zekerheid dat de graven hier dateren uit de periode 1907-1956. Zo was er de ruimtelijke organisatie van de begraafplaats. Deze is goed te zien op oude luchtfoto\u2019s en werd tijdens de opgraving bevestigd. Vooraleer er begraven kon worden diende de nieuwe begraafplaats te worden voorzien van een muur en een dodenhuisje. Van beide werden tijdens het onderzoek nog de funderingen blootgelegd. Er werden ondergronds verschillende leidingen ge\u00efnstalleerd in de hoop het terrein droog te houden. De drainage bleek echter niet afdoende. Dit werd zowel bevestigd door historische bronnen als door enkele oudere bewoners van de gemeente. Er bestaat in Zonhoven zelfs het gezegde: \u2018Hier sterf je twee keer. E\u00e9n keer in je bed en een tweede keer verdrink je op het kerkhof\u2019. \u00a0Verder waren in enkele graven de botten van hun plaats gedreven.
De traditie om west-oost te begraven werd volledig aan de kant geschoven om het kerkhof zo effici\u00ebnt mogelijk in te richten. De graven werden gepositioneerd ten opzichte van wandelpaden die de kerk en het dodenhuisje met elkaar verbonden. In de onderzochte zone kreeg men zo een noordwest-zuidoost of een zuidoost-noordwest ori\u00ebntatie. Uitzondering hierop vormen de kindergraven. Deze lagen duidelijk gescheiden van de volwassenen. De kinderen werd begraven rond het dodenhuisje en lagen zuidwest-noordoost, met uitzondering van S9 (niet helemaal meer in situ) en S14 met zuidwest-noordoost ori\u00ebntatie. Bij S14 is de kist misschien per ongeluk omgekeerd begraven?
Hoewel het kerkhof geruimd werd in de jaren 60, toont de opgraving aan dat dit niet bij elk graf op dezelfde manier gebeurde. In sommige gevallen was de kist effectief volledig leeggehaald, maar er waren eveneens graven waarbij er veel slordiger werd gewerkt en bijvoorbeeld enkel de grotere beenderen waren ingezameld. Bij een aanzienlijk deel van de graven was echter enkel de bovengrondse aanduiding verwijderd. De skeletten zelf waren nog aanwezig. Waarschijnlijk gaat het in deze gevallen om overledenen waarvan de familie niet kon of wilde betalen voor de overbrenging naar het nieuwe kerkhof of om mensen zonder familie.
\nDe verhouding man-vrouw-kind geeft een beeld dat goed past bij een begraafplaats van de lokale bevolking. Er werden iets meer mannen dan vrouwen gevonden, maar niet opvallend veel. Dit is een trend die bij alle vergeleken grafvelden lijkt voor te komen. Mogelijk waren er gewoon meer mannen dan vrouwen, of stierven vrouwen minder jong. In vroegere periodes zien we vaak een hogere kinder- en vrouwensterfte tussen de 20 en 30 jaar, als gevolg van de gevaren rondom de kraamperiode. Vanaf de 18de \u2013 19de eeuw neemt de medische kennis steeds meer toe en worden leefomstandigheden steeds hygi\u00ebnischer, waardoor minder mensen sterven rondom de kraamperiode, maar ook in het algemeen.\u00a0
Dit is ook goed terug te zien in de gemiddelde sterfteleeftijd. De gemiddelde sterfteleeftijd in de 17de \u2013 19de eeuw in Zonhoven is 28,1 jaar, ten opzichte van 43,7 jaar in de 20ste eeuw, 41,5 jaar in Keerbergen en 47,2 jaar in Begijnendijk. Nu zal het kleine sample een lichte vertekening geven, maar zelfs wanneer hier rekening mee wordt gehouden, is het verschil \u00e9rg groot. Sporen van infectieziekten komen in de 17de-19de eeuw echter het minst voor ten opzichte van de 20ste eeuw of de andere grafvelden. Mogelijk heeft dit met het kleine sample te maken, maar de slechtere bewaring van de skeletten en onvolledigheid van de individuen zal hier ook een vertekend beeld in geven.\u00a0
Een moeilijk te verklaren verschil ten opzichte van andere grafvelden is de gemiddelde lichaamslengte van de mannen. De gemiddelde lichaamslengte van de vrouwen lijkt overal redelijk gelijk te zijn, maar de lichaamslengte van de mannen ligt in de 20ste eeuw 2,8-4,4 cm lager ten opzichte van de andere grafvelden en de 17de-19de eeuw. Dit zou kunnen duiden op slechtere voeding of slechtere leefomstandigheden in de 20ste eeuw in Zonhoven of een genetische verandering. Dit zou dan echter niet gelden voor de vrouwen, of geen invloed hebben gehad op de lichaamslengte van de vrouwen, aangezien deze gelijkaardig is ten opzichte van de andere grafvelden. Emailhypoplasie, een defici\u00ebntieziekte uit de jeugd, komt echter juist veel vaker voor in de 17de-19de eeuw dan in de 20ste eeuw, wat zou betekenen dat er juist in de 17de-19de eeuw minder voedingsstoffen ter beschikking waren. Begin 20ste eeuw begint men te werken in de steenkoolmijnen. Het werken in de mijnen is zwaar fysiek werk en onder de grond was de luchtkwaliteit slecht. Wanneer men op zeer jonge leeftijd begon te werken in de mijnen zouden de slechte omstandigheden in de mijnen van (lichte) invloed kunnen zijn geweest op de lichaamslengte, maar dit zal in de praktijk niet veel zijn voorgekomen. Een meer waarschijnlijke verklaring is dat mensen van ver naar de mijnregio\u2019s trokken om in de mijnen te komen werken. Dit leidde daarbij tot een verandering in genetische samenstelling (met een minder lange gestalte) en mogelijk aan een overschot aan mannen. De omstandigheden voor vrouwen blijven zo hetzelfde.\u00a0
\u00a0
\n\u00a0
"}, "vermogensrechten_auteurs": [{"omschrijving": "Studiebureau Archeologie", "uri": "https://id.erfgoed.net/auteurs/1459", "id": "1459"}], "doi_uri": "https://doi.org/10.82539/bh5t-0863", "archeologierapport": {"locatie": {"elementen": [{"id": 21185, "type": "https://id.erfgoed.net/vocab/ontology#LocatieElementAdres", "adres": {"id": "3088441", "uri": "https://data.vlaanderen.be/id/adres/3088441", "huisnummer": "4", "busnummer": ""}, "provincie": {"niscode": "70000", "naam": "Limburg"}, "gemeente": {"niscode": "71066", "naam": "Zonhoven"}, "deelgemeente": {"niscode": null, "naam": null}, "straat": {"id": "116679", "naam": "Heuvenstraat", "uri": "https://data.vlaanderen.be/id/straatnaam/116679"}, "postcode": {"nummer": "3520", "uri": "https://data.vlaanderen.be/id/postinfo/3520"}, "land": {"code": "BE", "naam": "Belgi\u00eb"}}, {"id": 21186, "type": "https://id.erfgoed.net/vocab/ontology#LocatieElementPerceel", "provincie": {"niscode": "70000", "naam": "Limburg"}, "gemeente": {"niscode": "71066", "naam": "Zonhoven"}, "deelgemeente": {"niscode": null, "naam": null}, "perceel": {"afdeling": "ZONHOVEN 3 AFD", "sectie": "F", "perceel": "0005/00K000", "capakey": "71443F0005/00K000"}}, {"id": 21187, "type": "https://id.erfgoed.net/vocab/ontology#LocatieElementPerceel", "provincie": {"niscode": "70000", "naam": "Limburg"}, "gemeente": {"niscode": "71066", "naam": "Zonhoven"}, "deelgemeente": {"niscode": null, "naam": null}, "perceel": {"afdeling": "ZONHOVEN 3 AFD", "sectie": "F", "perceel": "0002/00H000", "capakey": "71443F0002/00H000"}}, {"id": 21188, "type": "https://id.erfgoed.net/vocab/ontology#LocatieElementPerceel", "provincie": {"niscode": "70000", "naam": "Limburg"}, "gemeente": {"niscode": "71066", "naam": "Zonhoven"}, "deelgemeente": {"niscode": null, "naam": null}, "perceel": {"afdeling": "ZONHOVEN 3 AFD", "sectie": "F", "perceel": "0008/00L000", "capakey": "71443F0008/00L000"}}, {"id": 21189, "type": "https://id.erfgoed.net/vocab/ontology#LocatieElementPerceel", "provincie": {"niscode": "70000", "naam": "Limburg"}, "gemeente": {"niscode": "71066", "naam": "Zonhoven"}, "deelgemeente": {"niscode": null, "naam": null}, "perceel": {"afdeling": "ZONHOVEN 3 AFD", "sectie": "F", "perceel": "0001/00A000", "capakey": "71443F0001/00A000"}}], "gemeenten": ["zonhoven"], "provincies": ["limburg"], "contour": {"type": "MultiPolygon", "coordinates": [[[[220160.5410289112, 187302.01411290644], [220154.24293014282, 187301.57324599265], [220154.3059111305, 187300.28213574513], [220151.21984273402, 187300.75449315275], [220149.26743211583, 187300.4080977205], [220147.5039644607, 187299.4318924114], [220146.4647781639, 187298.04631068237], [220145.42559186713, 187296.125390558], [220141.30753127683, 187295.80124647304], [220141.73203767216, 187289.51238685125], [220139.34792655567, 187289.13450092514], [220140.48158433396, 187273.89310190568], [220136.26185815915, 187273.57819696725], [220136.7657060606, 187267.50053165577], [220140.67052729698, 187267.81543659416], [220141.93014705068, 187252.19615164865], [220140.69744667277, 187252.19615164865], [220139.34792655564, 187258.68319338004], [220131.66424605824, 187256.51034930497], [220133.86858062717, 187247.81897300464], [220141.93014705068, 187250.18076004277], [220142.43399495212, 187246.71680572015], [220143.88255766887, 187246.84276769552], [220143.88255766887, 187244.82737608964], [220136.3954495354, 187244.66877038006], [220136.5137821099, 187236.45090472774], [220126.68874803124, 187236.59045051876], [220126.62576704356, 187229.5859770702], [220128.95606358786, 187229.71193904558], [220128.89308260015, 187228.01145237818], [220105.02328826807, 187226.34245620453], [220071.72524007974, 187211.4411545186], [220060.68467293878, 187234.59296559106], [220070.28927356057, 187249.0785927583], [220078.57127344093, 187258.6517028862], [220087.76649764273, 187272.63348215193], [220094.0645964111, 187282.3325542552], [220098.47326554894, 187289.26046290042], [220106.2829080217, 187295.0547137673], [220115.6040941989, 187298.32972512685], [220125.932976179, 187305.3835957474], [220136.293348653, 187306.01340562425], [220150.11767544952, 187308.02879723013], [220160.5410289112, 187302.01411290644]]]], "crs": {"type": "name", "properties": {"name": "urn:ogc:def:crs:EPSG::31370"}}}}, "projectcodes": [{"uri": "https://id.erfgoed.net/archeologie/projectcodes/2023E187"}], "nota_uris": [{"uri": "https://id.erfgoed.net/archeologie/archeologienotas/23015"}], "toelatingen_uris": []}, "links": {"relaties": {"waarnemingen": {"href": "https://inventaris.onroerenderfgoed.be/waarnemingsobjecten?bron_referentie_uri=https://id.erfgoed.net/archeologie/eindverslagen/3484"}, "gebeurtenissen": {"href": "https://inventaris.onroerenderfgoed.be/gebeurtenissen?bron_referentie_uri=https://id.erfgoed.net/archeologie/eindverslagen/3484"}}}}