Datering en interpretatie van de archeologische site
\nAlgemeen
\nHet plangebied bevond zich op de overgang van de alluviale vlakte van de Demer en de zuidelijke valleirand. Ze kwam dan ook tot stand in een zeer dynamisch milieu. Bewoningslagen werden geleidelijk afgedekt onder periodieke pakketten met hellingsafzettingen vanop de zuidelijke valleirand, die via geulen werden aangevoerd. Daarnaast werden tegelijk alluviale pakketten afgezet door de rivier.
\nBij het archeologische onderzoek op een aanpalend perceel (opgraving ID3164) werden bewoningssporen uit het mesolithicum, neolithicum en de ijzertijd gevonden, naast vondsten uit de Romeinse periode en jongere sporen die het plangebied doorkruisten. Ook hier raakte een prehistorisch niveau bedolven onder hellings- en rivierafzettingen. Zonder enige twijfel betreft het dezelfde vindplaats, die zich langs de zuidelijke valleirand van de Demer uitstrekt. Daarom worden hieronder de bevindingen te Molenstraat-Pruinveld gekoppeld aan het eerdere onderzoek ten westen van de brug over de spoorweg.
\n\u00a0Occupatiefase 1: Neolithicum
\nOp de aanpalende vindplaats Diepenbeek-Molenstraat werden verschillende restanten van een neolithische aanwezigheid geattesteerd, al waren deze moeilijk te duiden. Slechts \u00e9\u00e9n spoor kon mogelijk in het neolithicum worden gedateerd, maar de interpretatie ervan blijft onzeker. In dit spoor werden geen vondsten gedaan. E\u00e9n enkel stuk neolithisch aardewerk was afkomstig uit een paalkuil, die waarschijnlijk in de ijzertijd gedateerd dient te worden. Deze overige vondsten waren alle afkomstig uit een akkerlaag die het plangebied deels afdekte en die eveneens kon worden gedateerd in de ijzertijd. Vier gesteelde pijlpunten konden zonder twijfel in het neolithicum worden gedateerd, net als verschillende fragmenten van gepolijste vuursteen stukken aardewerk. Daarnaast werden ook verschillende grote microklingen gevonden, waarvan geweten is dat ze tot in het neolithicum werden vervaardigd. Door een gebrek aan sporen en de moeilijkheden in de datering van debitagemateriaal en sterk gerold handgevormd aardewerk bleek het niet mogelijk om alle neolithische vondsten te herkennen en een correcte inschatting te maken van het aandeel vondsten uit deze periode. Vast staat dat er in de directe omgeving van het plangebied sprake was van neolithische bewoning. De vondsten werden mogelijk aangevoerd door hellingsafzettingen van hogerop of bij het aanvoeren van mest op de akkers en weiden langs de Demer.
\nOok te Diepenbeek Molenstraat-Pruinveld is de neolithische aanwezigheid niet geheel duidelijk. Er werden verschillende vondsten gedaan, maar opnieuw hoofdzakelijk in de restanten van een oude akkerlaag of in \u00e9\u00e9n van de natuurlijke geulen. Er werden geen sporen geattesteerd die met zekerheid neolithisch zijn.
\nOccupatiefase 2: IJzertijd
\nTe Diepenbeek-Molenstraat werden verschillende palenclusters opgegraven. Slechts \u00e9\u00e9n structuur kon met zekerheid worden ge\u00efdentificeerd. Het ging om een 6-palig bijgebouwtje. Enkele grote kuilen bevatten aardewerk dat gedateerd kon worden op het einde van de vroege ijzertijd. Daarnaast werd een akkerlaag aangetroffen die op basis van OSL \u00e9n verkoold materiaal in de ijzertijd gedateerd kon worden. Deze akkerlaag bleef op twee plekken in het plangebied bewaard. Elders werd ze mee opgenomen in jongere akkerlagen of was het onderscheid tussen deze oudste fase en de jongere lagen in het vlak niet duidelijk te maken. De gronden langs de Demer moeten zeer intensief bewerkt zijn in de ijzertijd, want verschillende vondstenclusters uit het mesolithicum werden volledig verstoord en in deze laag opgenomen. Tijdens het onderzoek werd de akkerlaag voor een deel opgegraven in vakken en uitgezeefd. Ze leverde enorm veel vondsten op. Naast vondsten uit het mesolithicum en neolithicum ook aardewerk uit de ijzertijd, kralen uit glas en barnsteen en fragmenten van glazen armbanden uit de late ijzertijd. Ook opvallend zijn twee fragmenten kustaardewerk. Dit aardewerk wordt in verband gebracht met de handel in zout en geeft een indicatie voor interregionale contacten in de late prehistorie. Er werd ook een micromorfologische analyse van de akkerlaag uitgevoerd, daaruit bleek dat er geen sedimentaire gelaagdheid aanwezig was. Dit is een indicatie voor vergraving, verspitting of bewerking van deze laag. Daarnaast vormt ook de aanwezigheid van agri-coatings een aanwijzing dat er sprake is van akkerbouwactiviteiten op de onderzoekslocatie. Verder werden in de slijpplaten microscopische houtskoolfragmenten waargenomen. Mogelijk gaat het om verbrand materiaal dat bij de bemesting van de akker is aangevoerd. Een andere mogelijkheid is dat de akkers met enige regelmaat werden vrijgemaakt door vegetatie weg te branden, waarna de assen hielpen om de grond te verrijken met voedingsstoffen. Een dergelijk meerslagstelsel staat bekend onder slash and burn agriculture of kap- en brandlandbouw en is nog steeds in gebruik op locaties waar aan kleinschalige, extensieve landbouw wordt gedaan.
\nTe Diepenbeek Molenstraat-Pruinveld werden opnieuw verschillende paalkuilen gevonden, die in de ijzertijd gedateerd werden. Er werden geen structuren ontdekt. Ook de akkerlaag was aanwezig. Deze leverde vondsten op vanaf het neolithicum tot de ijzertijd. Opvallend daarbij is dat verschillende stukken aardewerk uit de ijzertijd en zo goed als alle natuursteenvondsten sporen vertonen van (secundaire) verbranding. Dit lijkt aan te sluiten met de bevindingen aan de Molenstraat dat er verbrand materiaal werd aangevoerd op de akkers, dan wel dat de akkers periodiek aan vuur werden blootgesteld.
\nNieuwe tijd tot eigen tijd
\nTen westen van de brug over de spoorweg werd de vindplaats doorsneden door een landweg en perceelsgreppels, die afgebeeld staan op kaarten uit de 18e eeuw en deels tot in de 20e eeuw in gebruik waren. Er werden ook oudere greppels gevonden die eenzelfde ori\u00ebntatie kennen. Mogelijk gaat het om restanten van de perceelsinrichting die teruggaat tot in de 17e eeuw of zelfs de late middeleeuwen. De landweg leidde naar een watermolen aan de Demer, waarvan tot op heden enkele gebouwen bewaard zijn gebleven. Deze watermolen zou mogelijk reeds in de 13e eeuw zijn gesticht.
\nOok ten oosten van de brug werden verschillende greppels aangetroffen, waarvan de meest opvallende de dubbele greppel S1001 is, die het plangebied doorsnijdt in de lengte. Ook deze greppel komt duidelijk overeen met perceelsgrenzen uit de 18e eeuw.
\nSamenvatting
\nOp verschillende plekken in Diepenbeek werden de laatste decennia sites aangetroffen met bewoning vanaf de ijzertijd. Met name langs de zuidelijke rand van de Demervallei, waar verschillende bouwprojecten om en rond het spoor tussen Hasselt en Luik plaatsvonden, werden archeologische vindplaatsen met vondsten en sporen vanaf de ijzertijd vastgesteld. Op nog geen halve kilometer ten zuiden van het plangebied werd een bewoningssite uit de Romeinse tijd opgegraven. Hier werden ook sporen uit de ijzertijd geattesteerd. Stilaan ontstaat een beeld van een intensieve occupatie met verspreide bewoningskernen langs de Demervallei te Diepenbeek in de ijzertijd, die mogelijk doorliep tot in de Romeinse periode.
\n\u00a0
\n