{"id": 3850, "datum_indienen": "2026-05-04T00:00:00+02:00", "onderwerp": "Opgraving Destelbergen Destelbergen Dendermondesteenweg", "binnentermijn": true, "referentietype": {"id": 1, "naam": "vergunningsplichtige ingrepen"}, "erkend_archeoloog": {"uri": "https://id.erfgoed.net/actoren/1691", "nummer": "OE/ERK/Archeoloog/2015/00036"}, "rechtspersoon_archeoloog": {"uri": "https://id.erfgoed.net/actoren/2487", "nummer": "OE/ERK/Archeoloog/2017/00179"}, "status": {"id": 2, "naam": "verzonden"}, "bijlagen": [{"id": 11722, "bijlagetype": {"id": 2, "naam": "Verslag van resultaten"}, "bestandsnaam": "2025H283 Destelbergen Dendermondesteenweg - Eindverslag met bijlagen.pdf", "omschrijving": null, "mime": "application/pdf", "auteurs": [{"omschrijving": "Acke & Bracke bvba", "uri": "https://id.erfgoed.net/auteurs/1487", "id": "1487"}, {"omschrijving": "Wyns, Gwendy", "uri": "https://id.erfgoed.net/auteurs/2620", "id": "2620"}, {"omschrijving": "Fonteyn, Paulien", "uri": "https://id.erfgoed.net/auteurs/2698", "id": "2698"}, {"omschrijving": "Bracke, Maarten", "uri": "https://id.erfgoed.net/auteurs/598", "id": "598"}, {"omschrijving": "Acke, Bert", "uri": "https://id.erfgoed.net/auteurs/967", "id": "967"}], "url": "https://loket.onroerenderfgoed.be/archeologie/rapporten/eindverslagen/3850/bijlagen/11722"}, {"id": 11723, "bijlagetype": {"id": 7, "naam": "Ontvangstbevestiging"}, "bestandsnaam": "Ontvangstbevestiging.pdf", "omschrijving": "Ontvangstbevestigingsdocument", "mime": "application/pdf", "auteurs": [{"omschrijving": "Agentschap Onroerend Erfgoed (AOE)", "uri": "https://id.erfgoed.net/auteurs/501", "id": "501"}], "url": "https://loket.onroerenderfgoed.be/archeologie/rapporten/eindverslagen/3850/bijlagen/11723"}], "systemfields": {"created_at": "2026-05-04T15:08:09.973881+02:00", "created_by": {"uri": "https://id.erfgoed.net/actoren/1691", "description": "Bracke, Maarten"}, "updated_at": "2026-05-04T15:08:39.852959+02:00", "updated_by": {"uri": "https://id.erfgoed.net/actoren/1691", "description": "Bracke, Maarten"}}, "reftype": "vi", "rapporttype": "eindverslagen", "publiek": true, "uri": "https://id.erfgoed.net/archeologie/eindverslagen/3850", "self": "https://loket.onroerenderfgoed.be/archeologie/rapporten/eindverslagen/eindverslagen_vi/3850", "relevante_vondsten_sporen": true, "kenmerkgroepen": [{"naam": "Middeleeuwen", "dateringen": [{"uri": "https://id.erfgoed.net/thesauri/dateringen/1227", "label": "middeleeuwen"}], "materialen": [{"uri": "https://id.erfgoed.net/thesauri/materialen/8", "label": "metaal"}, {"uri": "https://id.erfgoed.net/thesauri/materialen/1", "label": "aardewerk"}], "typologieen": [{"uri": "https://id.erfgoed.net/thesauri/erfgoedtypes/1071", "label": "archeologische sporen en uitgravingen"}]}], "samenvatting_auteurs": [{"omschrijving": "Bracke, Maarten", "uri": "https://id.erfgoed.net/auteurs/598", "id": "598"}], "samenvatting": {"titel": "Opgraving Destelbergen Destelbergen Dendermondesteenweg", "tekst": "

Het plangebied situeert zich ten zuiden van de Dendermondesteenweg te Destelbergen (provincie Oost-Vlaanderen), nabij de grens met de gemeentes Lochristi en Laarne. De Rietveldbeek bevindt zich net ten zuiden van het terrein. Naar aanleiding van een geplande aanvraag voor het verkrijgen van een omgevingsvergunning voor het verkavelen van gronden werd een archeologienota[1] opgemaakt. Hierin werd aan het plangebied een eerder hoge archeologische verwachting toegekend, zowel voor in situ bewaarde steentijd artefactensites als voor sites met grondsporen. Er werd dan ook een verder vooronderzoek geadviseerd in de vorm van een landschappelijk bodemonderzoek enerzijds, eventueel gevolgd door een archeologisch booronderzoek en/of proefputtenonderzoek in functie van steentijd artefactensites, en een proefsleuvenonderzoek anderzijds. Bij dit verder vooronderzoek[2] werd een lage trefkans voor in situ bewaarde steentijd artefactensites aangetoond. Wel werden bij het proefsleuvenonderzoek archeologisch relevante grondsporen, die wellicht in de middeleeuwse periode gedateerd konden worden, aangesneden. Het verder onderzoek diende te gebeuren over nagenoeg het volledig plangebied (ca. 3150m\u00b2). Langs de westelijke rand kon een deeltje (ca. 400m\u00b2) uitgesloten worden gezien de aanwezigheid van een verstoorde zone. \u00a0

\n

Het archeologisch onderzoek aan de Dendermondesteenweg te Destelbergen bracht sporen en vondsten uit verschillende periodes aan het licht. De oudste sporen van de opgraving zijn 2 houtskoolmeilers die door middel van een 14C datering in de vroege tot volle middeleeuwen (9de-11de eeuw) te dateren zijn. De houtkoolmeilers kunnen gelinkt worden aan artisanale activiteiten, meer bepaald houtskoolproductie welk naast een gebruik als brandstof ook gebruikt werd voor de productie van ijzer en andere metalen. Zulke meilers bevinden zich nabij of in een bosrijk gebied zodoende er voldoende hout beschikbaar was en de houtskool niet over grote afstanden vervoerd diende te worden. Er werden geen effectieve bewoningssporen aangesneden uit deze periode, de aangetroffen sporen kunnen eerder als off-site fenomenen beschouwd worden die zich op een zekere afstand van een woonerf of een nederzetting bevonden.

\n

In de hierop volgende eeuwen wordt het gebied rondom de site ontbost en gecultiveerd. Dit gebeurde in ieder geval voor de 15de eeuw, 2 greppels uit deze eeuw wijzen erop dat het terrein in deze periode reeds gecultiveerd was en in gebruik was als landbouwgrond. Het aardewerk uit deze periode is afkomstig uit S4. Het kan onderverdeeld worden in grijs aardewerk, vroegrood aardewerk, rood aardewerk en rood geglazuurd aardewerk. Er werden 17 fragmenten grijs aardewerk aangetroffen, waaronder 2 oorfragmenten van 2 verschillende kannen. Het rood aardewerk bestaat uit 2 bodemfragmenten, waarvan 1 doorboord, van een ongeglazuurde bloempot. Daarnaast werden nog 14 fragmenten vroegrood aardewerk aangetroffen. Het rood geglazuurde aardewerk bestaat uit 4 fragmenten van eenzelfde kan die versierd is met een radstempelversiering van driehoekjes (chevron) op de onderzijde van de rand. Het aardewerk bestaat uit het gangbare gebruiksaardewerk uit deze periode en bestaat voornamelijk uit schenkgerei. Ook een munt uit S3 is in de 15de eeuw te dateren.

\n

Ook in de hierop volgende eeuwen lijkt het plangebied steeds in gebruik geweest te zijn als landbouwgrond. Enkele grachten uit de nieuwe tijd (18de-19de eeuw) waarvan een aantal ook te linken zijn aan historische kaarten kenden naast een waterafvoerende ook een perceelsafbakenende functie. Enkele recente verstoringen doorsneden het archeologisch vlak. Deze hadden echter een beperkte oppervlakte en dus een geringe impact op de archeologische zichtbaarheid.

\n

De aangetroffen houtskoolmeilers zijn te kaderen in een ruimer landschap van houtskoolproductie en dit reeds vanaf de Romeinse periode tot de late middeleeuwen. Op een aantal opgravingen in de ruimere omgeving werden meerdere houtskoolmeilers aangetroffen. Bij een proefsleuvenonderzoek net ten oosten van de site ter hoogte van de Moststraat in Lochristi[3] werden 4 houtskoolmeilers aangetroffen. Deze bevatten geen vondstmateriaal en konden bijgevolg niet gedateerd worden. Van de 4 meilers hadden 3 een rechthoekige vorm en 1 een ronde vorm. In doorsnede hadden ze allen eenzelfde opbouw. Op iets grotere afstand ten noordoosten van de site werden 2 opgravingen uitgevoerd waarbij een aantal houtskoolmeilers werden aangetroffen. Op de opgraving ter hoogte van de huidige carpoolparking langs de R4 werden 3 houtskoolmeilers uit de Romeinse periode en 1 uit de nieuwe tijd gevonden.[4] Deze uit de Romeinse periode hadden een rechthoekige vorm, deze uit de nieuwe tijd een ronde vorm. Op korte afstand hiervan, aan de Damstraat te Destelbergen, werden 12 houtskoolmeilers aangetroffen. Ze komen verspreid voor over het hele plangebied, enkele van de kuilen liggen iets dichter bij elkaar maar er is geen sprake van een echte clustering. Ze hebben allen een ronde vorm met een beperkte diameter. De kuilen zijn niet dieper dan 32 cm bewaard, vaak gaat het om niet meer dan de onderkant van het spoor. Dit is echter mogelijk ook het gevolg van een algemene aftopping van de site. Ook leverden de sporen geen of weinig vondsten op.[5]

\n

Recent werd een overzichtsstudie uitgevoerd door Bert Groenewoudt, Koen Deforce en Kristof Haneca[6] waarbij 130 houtskoolmeilers van 106 archeologische sites onderzocht werden. De sites waren verspreid over Belgi\u00eb en Nederland. Aan de hand van dit onderzoek werd een ruwe chronologische typologie voor houtskoolmeilers opgesteld. De meilers konden opgedeeld worden in 3 groepen: rechthoekige kuilmeilers, ronde kuilmeilers en oppervlaktemeilers. De kuilmeilers zijn ingegraven en hebben beperkte afmetingen. Ze hebben steeds een zeer rechte rand, een platte bodem die niet dieper dan 40 cm onder het archeologische vlak bewaard is gebleven en hebben een houtskoolrijke vulling. Aan de randen van deze sporen is vaak een rode verkleuring zichtbaar, veroorzaakt door het verhitten van de aarde tijdens het verbrandingsproces. De oppervlaktemeilers zijn steeds een stuk groter (diameter 5 m tot 10 m), maar deze zijn archeologisch veel minder goed gedocumenteerd, gezien ze slechts oppervlakkige sporen achter hebben gelaten. In enkele gevallen werden ze herkend aan verbrande, roodgekleurde aarde met een grote omvang eventueel omringd door een greppel.

\n

Op basis van een groot aantal absolute dateringen van houtskoolmeilers in Nederland en Belgi\u00eb kon ook de vorm van houtkoolmeilers aan een chronologische typologie gekoppeld worden. De rechthoekige kuilmeilers komen vooral voor vanaf de late ijzertijd tot en met de laat Romeinse periode De ronde kuilmeilers komen voor vanaf de vroege middeleeuwen en vooral in de volle middeleeuwen werden ze veel gebruikt.[7] Vanaf de 13e eeuw is een omslagpunt zichtbaar, waarbij kuilmeilers niet langer werden gebruikt en men omschakelde naar grotere oppervlaktemeilers. Deze omslag heeft naar alle waarschijnlijkheid te maken met een vernieuwing in de metaalindustrie, waar de laagoven werd vervangen door de hoogoven. De laagoven werd gebruikt voor een enkele productiecyclus, terwijl de hoogoven een constante temperatuur aanhield, waarbij veel meer ijzer kon worden verwarmd, waardoor het proces om een veel grotere hoeveelheid brandstof vroeg.

\n

De houtskoolmeilers aangetroffen op de site hebben een ronde vorm en zijn op basis van voorgaande typologie te dateren vanaf de vroege middeleeuwen tot en met de volle middeleeuwen. Een 14C datering bevestigde deze datering en kon deze scherper stellen tussen 944 en 1025 n.C. (70,9% waarschijnlijkheid) of tussen 894 en 928 n.C. (24,1% waarschijnlijkheid). De aanwezigheid van verscheidene houtskoolmeilers op opgravingen en proefsleuvenonderzoeken zowel in de nabije en ruime omgeving wijzen erop dat reeds vanaf de Romeinse periode aan houtskoolwinning werd gedaan in het gebied rondom het huidige Destelbergen. Dit productie ervan ging verder tot in de volle middeleeuwen. Dit houdt ook in dat in deze periodes een omvangrijk bos aanwezig was in deze streek. Hoewel deze kaart ca. 7 eeuwen later gemaakt is, zijn op de Ferrariskaart (ca. 1777) mogelijk nog verspreide restanten van dit bos te zien gezien de omgeving pas in de late middeleeuwen in cultuur gebracht werd.

\n

\n
\n

[1] Acke, Bracke, Wyns 2024.

\n
\n
\n

[2] Acke, Bracke, Fonteyn, Wyns 2025a; 2025b.

\n
\n
\n

[3] Deconynck et al. 2016.

\n
\n
\n

[4] Hazen. 2020.

\n
\n
\n

[5] Dyselinck, Van Speybroeck. 2022.

\n
\n
\n

[6] Deforce et al. 2020.

\n
\n
\n

[7] Deforce et al. 2020.

\n
\n
"}, "vermogensrechten_auteurs": [{"omschrijving": "Acke & Bracke bvba", "uri": "https://id.erfgoed.net/auteurs/1487", "id": "1487"}], "doi_uri": "https://doi.org/10.82539/01mj-p012", "archeologierapport": {"locatie": {"elementen": [{"id": 21465, "type": "https://id.erfgoed.net/vocab/ontology#LocatieElementAdres", "adres": {"id": "1784654", "uri": "https://data.vlaanderen.be/id/adres/1784654", "huisnummer": "838", "busnummer": ""}, "provincie": {"niscode": "40000", "naam": "Oost-Vlaanderen"}, "gemeente": {"niscode": "44013", "naam": "Destelbergen"}, "deelgemeente": {"niscode": null, "naam": null}, "straat": {"id": "68713", "naam": "Dendermondesteenweg", "uri": "https://data.vlaanderen.be/id/straatnaam/68713"}, "postcode": {"nummer": "9070", "uri": "https://data.vlaanderen.be/id/postinfo/9070"}, "land": {"code": "BE", "naam": "Belgi\u00eb"}}, {"id": 21466, "type": "https://id.erfgoed.net/vocab/ontology#LocatieElementPerceel", "provincie": {"niscode": "40000", "naam": "Oost-Vlaanderen"}, "gemeente": {"niscode": "44013", "naam": "Destelbergen"}, "deelgemeente": {"niscode": null, "naam": null}, "perceel": {"afdeling": "DESTELBERGEN 5 AFD/HEUSDEN 2/", "sectie": "E", "perceel": "0023/00B000", "capakey": "44372E0023/00B000"}}], "gemeenten": ["destelbergen"], "provincies": ["oost-vlaanderen"], "contour": {"type": "MultiPolygon", "coordinates": [[[[112977.74878940203, 194294.15765228157], [112982.48942429794, 194294.15048780016], [112997.96307798159, 194293.75500691947], [113004.98053191429, 194293.5188333774], [113012.52981120636, 194293.21790977407], [113021.2426308003, 194292.74283448418], [113029.5309592578, 194292.444028412], [113039.4276348903, 194291.92550320548], [113049.49458524275, 194291.23228723506], [113051.70891361, 194291.18702997093], [113051.44631381768, 194286.0746346508], [113051.23065158636, 194281.87603810057], [113050.99768158437, 194279.09811097468], [113050.57665433153, 194275.02122267865], [113050.36263122002, 194273.07908098074], [113050.29376958385, 194272.776164155], [113050.03806565495, 194271.38670035466], [113050.05440652417, 194270.98712230215], [113050.03801104559, 194270.82297515552], [113049.44567498442, 194264.89266492848], [113048.64558943184, 194260.55157088678], [113048.17968047832, 194255.1489485881], [113048.17631891617, 194254.70089210058], [113047.79908093496, 194251.01831703432], [113045.20680487347, 194251.31890629418], [113044.70817695375, 194251.31936461537], [113043.64958780582, 194251.30370740837], [113042.99852174959, 194251.3494753132], [113038.3993003182, 194251.61902433683], [113033.93437003838, 194251.7992229855], [113027.0367809889, 194251.91260322888], [113025.46798673537, 194252.03682708915], [113023.08991359726, 194252.09024135018], [113022.6393201468, 194252.09834623523], [113021.82286423062, 194252.17334926897], [113021.45640385228, 194252.20701384236], [113021.23445177506, 194252.22740328262], [113019.8055275341, 194252.3158642646], [113018.70785250398, 194252.39767306577], [113018.21513574701, 194252.40338254263], [113016.70048077314, 194252.3008298364], [113016.30662115994, 194252.40633424174], [113011.81383205224, 194252.47131436502], [113011.2511145699, 194252.56086044572], [113009.46904866782, 194253.93196691442], [113006.61921790021, 194258.14454668554], [113005.22840211322, 194259.5048240167], [113003.6609522546, 194262.48402049232], [112999.70190513, 194263.82884247106], [112998.85368060047, 194265.74607664067], [112998.24855671717, 194269.04651876516], [112996.47745142959, 194272.56174661897], [112994.86206207688, 194273.3050331098], [112993.63313019607, 194273.87049954897], [112991.938851008, 194277.72852749078], [112990.92891438407, 194278.6335791942], [112988.49796763332, 194281.37999553798], [112987.26711832779, 194283.51020069647], [112984.34197051839, 194285.6599035655], [112979.76330697558, 194290.91186806164], [112977.74878940203, 194294.15765228157]]]], "crs": {"type": "name", "properties": {"name": "urn:ogc:def:crs:EPSG::31370"}}}}, "projectcodes": [{"uri": "https://id.erfgoed.net/archeologie/projectcodes/2025H283"}], "nota_uris": [{"uri": "https://id.erfgoed.net/archeologie/notas/34256"}], "toelatingen_uris": []}, "links": {"relaties": {"waarnemingen": {"href": "https://inventaris.onroerenderfgoed.be/waarnemingsobjecten?bron_referentie_uri=https://id.erfgoed.net/archeologie/eindverslagen/3850"}, "gebeurtenissen": {"href": "https://inventaris.onroerenderfgoed.be/gebeurtenissen?bron_referentie_uri=https://id.erfgoed.net/archeologie/eindverslagen/3850"}}}}