Naar aanleiding van een geplande aanvraag voor het verkrijgen van een omgevingsvergunning voor het verkavelen van gronden aan de Alexander Farn\u00e8selaan te Melsele (deelgemeente van Beveren-Kruibeke-Zwijndrecht; provincie Oost-Vlaanderen werd een archeologienota[1] opgemaakt. Hierin werd aan het plangebied een verhoogde archeologische verwachting toegekend, zowel voor in situ bewaarde steentijd artefactensites als voor sites met grondsporen. Er werd dan ook een verder vooronderzoek, enerzijds bestaande uit een landschappelijk bodemonderzoek, eventueel gevolgd door een archeologisch booronderzoek en/of een proefputtenonderzoek, en anderzijds uit een proefsleuvenonderzoek geadviseerd. Bij dit verder vooronderzoek[2] werd een lage trefkans voor in situ bewaarde steentijd artefactensites aangetoond. Wel werden bij het proefsleuvenonderzoek archeologische sporen aangesneden in het noordwestelijke deel van het terrein. Er werd dan ook een verdere opgraving geadviseerd om deze zone (ca. 6.750m\u00b2) verder te onderzoeken. In dit eindverslag worden de resultaten van de opgraving besproken.
\nDe opgraving bracht sporen aan het licht die behoren tot een bewoningssite uit de (vroege) ijzertijd. Binnen de sporenclusters konden diverse kuilen, die vierpostenspiekers en een groter bijgebouw, alsook diverse losse paalkuilen onderscheiden worden. De site maakt deel uit van een ruimere woonkern uit de ijzertijd waarvan eerder reeds sporen werden aangetroffen ten noorden van het huidige plangebied. De zuidelijke grens van de vindplaats lijkt binnen de huidige opgravingszone bereikt te zijn. In het zuiden kwamen immers geen relevante sporen meer voor. Deze zone lijkt lange tijd bebost te zijn geweest. Er werden hier immers veel sporen van natuurlijke aard, waaronder een groot aandeel windvallen, aangetroffen. Ook naar het oosten toe nam de sporendensiteit binnen het plangebied zichtbaar af. Bij de opgraving van het terrein ten noordoosten van het huidige plangebied was in deze regio eveneens een zone met lagere sporenconcentratie gelegen. Verder ten oosten kwamen echter wel opnieuw veel sporen voor. Wellicht strekt de site zich ook nog verder uit ten westen en mogelijk ten noorden van de reeds onderzochte gebieden.
\nDe aangetroffen site behoort tot een ruimer geheel van bewoning in de ijzertijd rondom de huidige Alexander Farn\u00e8selaan.
\nBij een archeologisch onderzoek meteen ten noordoosten van het huidige plangebied werden in 2011-2012 zo sporen uit de metaaltijden tot de nieuwste tijd gedocumenteerd (ID 159004[3] en 206975[4]). Het oudste spoor betreft een mogelijke kleine kringgreppel (diameter ca. 3,3m) die op basis van 14C-datering in de midden-bronstijd werd geplaatst. Het zou eventueel echter ook om een natuurlijk spoor, zoals een windval, kunnen gaan. Ook een waterkuil, die mogelijk tot een erf behoorde dat zich buiten de grenzen van de opgravingszone bevond, werd op basis van 14C in de midden-bronstijd gedateerd. De meeste sporen konden echter toegeschreven worden aan een bewoningssite uit de vroege tot midden-ijzertijd. Op de site werden enkele paalsporenclusters aangesneden waarbinnen zes mogelijke gebouwstructuren te onderscheiden waren. Het ging om drie gebouwplattegronden en drie spiekers. Daarnaast werd een aantal kuilen geregistreerd. De sporen behoren mogelijk tot drie bewoningszones, die van elkaar gescheiden leken te zijn door enkele Romeinse greppels. Deze kennen mogelijk dan ook een oorsprong in de ijzertijd.
\nTen noorden en ten westen van deze site vond in 2015 een proefsleuvenonderzoek plaats (ID 220153[5]), waarna het zuidwestelijke deel van onderzochte terrein in 2017 werd opgegraven (ID 979984[6]). De opgraving bracht diverse paalkuilen, leemwinningskuilen, een waterkuil, andere kuilen, greppels, grachten en een ploegspoor aan het licht. De paalkuilen kwamen voor in enkele clusters waarbinnen elf gebouwstructuren onderscheiden konden worden. Het ging om drie palenrijen en acht vierpostenspiekers, die vermoedelijk gelegen waren in de periferie van een of meerdere erven. De structuren werden gedateerd in de metaaltijden (ijzertijd) of Romeinse periode. Langs de zuidelijke rand van het plangebied werd daarnaast een grote paalkuil aangetroffen die mogelijk deel uitmaakte van een Romeinse gebouwplattegrond van het type Alphen-Ekeren. Gezien de rest van de eventuele plattegrond verstoord werd door een bolle akkergracht, kon deze hypothese niet bevestigd worden. Over het volledige plangebied kwamen daarnaast leemwinningskuilen voor. De meeste bevonden zich geconcentreerd in het westelijke terreindeel. Ze konden algemeen ruim in de metaaltijden tot Romeinse periode gedateerd worden; enkele exemplaren werden meer specifiek in de ijzertijd gesitueerd. Tegen de noordelijke grens van het projectgebied werd nog een waterkuil uit de ijzertijd aangetroffen.
\nOok in de ruimere omgeving rond het plangebied werden al sporen uit de ijzertijd aangetroffen. Ze tonen aan dat de overgangszone van de Scheldevallei (ten noorden) naar de hogere gronden van de Wase cuesta (ten zuiden) intensief bewoond werd in deze periode.
\n[1] De Raymaeker, Haenen 2024.
\n[2] Acke, Bracke, Fonteyn 2025a; 2025b.
\n[3] Agentschap Onroerend Erfgoed 2026, Alexander Farn\u00e8selaan I.
\n[4] Agentschap Onroerend Erfgoed 2026, Farn\u00e8selaan.
\n[5] Agentschap Onroerend Erfgoed 2026, Farneselaan.
\n[6] Van Neste, De Puydt 2019a; Agentschap Onroerend Erfgoed 2026, Beveren Melsele \u2013 Farn\u00e8selaan.
\n